Begin augustus plaatste ik een poll op LinkedIn met de vraag “Waar heb jij wel eens mee te maken gehad op de werkvloer?”
Dit deed ik naar aanleiding van een podcast van Japke-d Bouma, columnist van het NRC. In deze poscast werden ervaringen van lezers & luisteraars besproken n.a.v. haar vraag “Hoe herken je een slechte werkgever?”. Er kwamen zo ontzettend veel reacties op haar vraag om input; van werkgevers die controleren of een dierbare wel echt is overleden tot schreeuwende leidinggevenden en van pestgedrag en racisme tot intimidatie en seksisme.
Ik was benieuwd naar waar mensen in en buiten mijn netwerk wel eens mee te maken hebben gehad op de werkvloer omdat bewustwording en zichtbaarheid in dit verhaal in mijn ogen echt stap 1 is.
Eerst maar eens even de uitslag:
We kunnen allemaal rekenen, en weten vast wel wat de percentages betekenen ten opzichte van het geheel dus ik ga jullie niet bombarderen met cijfers.
Behalve dat ik toch graag even wil benadrukken dat meer dan de helft van de mensen die hebben gereageerd, te maken hebben gehad met een vorm van ongewenst gedrag op de werkvloer.
De kans dat dit aan de hand is binnen de organisatie waar jij werkt is dus erg aannemelijk.
Kijk eens om je heen, door de kantoortuin of tijdens de lunch en probeer je te beseffen dat het helemaal niet zo vanzelfsprekend is dat iedereen zich veilig voelt op de werkvloer.
Ik wil het graag hebben over de verschillende rollen die wij als mens innemen wanneer er zich iets voordoet op de werkvloer.
Stel je voor: Je hebt al een paar keer van een afstand gezien dat een leidinggevende op een hele intimiderende wijze een collega aanspreekt. Er wordt geschreeuwd, gekleineerd en je ziet wat dit met de desbetreffende collega doet. Hij of zij klapt dicht, wordt stiller, onzeker etc.
Mijn vraag is: Wat doe jij in dit geval? Welke rol neem je in als omstander?
Als omstander ben je je niet altijd bewust van het belang van jouw rol maar omstanders bepalen in grote mate of dit ongewenste gedrag doorgaat of stopt. Ingrijpen door een omstander stelt een sociale norm: “Dit accepteren wij hier niet”. Wat mensen denken dat deze sociale norm is, heeft veel invloed op hun gedrag. Dit werkt alleen helaas ook andersom. Wanneer namelijk niemand ingrijpt, ontstaat het beeld dat dit ongewenste gedrag juist normaal is. Dat zorgt er vervolgens weer voor dat dit gedrag zelfs toeneemt in plaats van ophoudt.
Er zijn verschillende rollen die omstanders kunnen hebben:
- De Dader. Dit is degene die de hoofdrol pakt in de situatie maar kan anderen nodig hebben om zijn rol goed te spelen.
- De Medeplichtige. Deze doet mee met de dader, moedigt misschien zelfs aan. Hij voedt de dader en helpt waar hij kan.
- De Meeloper. De meeloper heeft waarschijnlijk niet in de gaten dat hij een hele belangrijke facilitator is in het proces. Onbewust keurt hij het gedrag van de dader goed door bijvoorbeeld te lachen of de zwijgen als er iets gebeurt. Hij doet zelf niet proactief mee maar versterkt de status van de dader wel passief.
- De Buitenstaander. “Wie zwijgt stemt toe”. De buitenstaanders weten wat er speelt maar ze doen niets. Ze lachen niet als ze getuigen zijn van de situatie maar ze grijpen ook niet in. Juist door niets te doen, tolereren ze het gedrag van de dader. Dit is vaak de grootste groep.
- Het Slachtoffer. Deze spreekt voor zich.
- De Verdediger. Dit is een bondgenoot van het slachtoffer. Hij neemt het op voor het slachtoffer en vindt de relatie belangrijker dan status of erbij horen.
- De Passieve bondgenoot. Deze kan een grote steun zijn voor het slachtoffer als de dader niet in de buurt is. Hij vindt het niet okee wat er gebeurt en dat spreekt hij uit naar het slachtoffer.
De angst om niet in te grijpen bij het signaleren van ongewenst gedrag is groot. Angst voor de dader, voor eventuele gevolgen, de kans om zelf slachtoffer te worden, angst om geen steun te krijgen van het management etc.
Het is ook niet niks om in te grijpen wanneer je bang bent voor bijvoorbeeld jouw eigen positie.
Ik daag je uit om eens eerlijk naar jezelf te zijn en antwoord te geven op de vraag die ik hierboven stelde: “Welke rol neem jij in als omstander?”
En stel jezelf daarna de vraag waarom je deze rol inneemt, of dit de juiste rol is en wat je eventueel tegenhoudt om een andere rol in te nemen.
Ook dit is onderdeel van het hele bewustwordingsproces als het gaat om ongewenste omgangsvormen & integriteitskwesties op de werkvloer. Het gaat namelijk over het grotere plaatje en niet alleen over slachtoffers en daders. En laten we nou eens proberen om met elkaar dat grotere plaatje te zien en eerlijk te durven kijken naar hoe sociaal veilig de werkvloer is waar wij ons op begeven. Want bovenstaande uitslag is wel duidelijk denk ik.
